Η Μουσιωτίτσα, ένα από τα μαρτυρικά χωριά της Ηπείρου, φέρει ένα ιδιαίτερα βαρύ ιστορικό φορτίο λόγω των εγκλημάτων που διαπράχθηκαν από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής στις 25 Ιουλίου και στις 22 Αυγούστου του 1943. Στην Άνω Μουσιωτίτσα, η μεραρχία Εντελβάις πυρπόλησε τα σπίτια και εξόντωσε αμάχους, οδηγώντας στη σφαγή 135 κατοίκων στον τόπο εκτέλεσης «Σπιθάρι», ενώ συνολικά τα θύματα της περιοχής έφτασαν τους 152 ανθρώπους. Η ιστορική αυτή τραγωδία παραμένει ελάχιστα γνωστή στο ευρύ κοινό, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη δημιουργία ενός κέντρου ανάδειξης ιστορικής μνήμης, ως φόρο τιμής και ως πράξη αντίστασης απέναντι σε κάθε μορφή φασισμού.
Το έργο προβλέπει την ανέγερση ενός νέου κτιρίου και τη διαμόρφωση πλατείας στον οικισμό της Νέας Μουσιωτίτσας, στο σημείο όπου ήδη βρίσκεται το μνημείο των πεσόντων. Η αρχιτεκτονική σύλληψη οργανώνεται γύρω από την ιδέα ενός “κτιρίου–πλατείας”: όλοι οι εσωτερικοί χώροι βρίσκονται κάτω από τη στάθμη του δρόμου, ενώ η νέα πλατεία σχηματίζεται στην οροφή του κτίσματος, ώστε το μνημείο να αποκτήσει την ορατότητα και τη σημασία που του αρμόζει.
Κεντρικό στοιχείο της αρχιτεκτονικής σύνθεσης αποτελεί η στοά που διαπερνά διαγώνια το κτίριο, λειτουργώντας ως κύριος άξονας κίνησης και ταυτόχρονα ως ημιυπαίθριος χώρος μόνιμης έκθεσης. Η στοά συνδέει τις δύο πλευρές του οικοπέδου, ενώ το μεγάλο της πλάτος επιτρέπει να χρησιμοποιείται τόσο ως διάδρομος όσο και ως χώρος εκτόνωσης των εσωτερικών λειτουργιών. Στην οροφή της στοάς βρίσκεται το μνημείο, ενώ η κίνηση σε δύο επίπεδα δημιουργεί μια συνεχόμενη εμπειρία μνήμης: η ανάγνωση των ονομάτων των θυμάτων στην πλατεία συνοδεύεται από την κατανόηση των γεγονότων μέσα από την έκθεση στον ημιυπαίθριο χώρο της στοάς.
Το κτίριο περιλαμβάνει αίθουσα πολλαπλών χρήσεων 97 ατόμων, χώρο υποδοχής και μόνιμης έκθεσης, γραφεία συλλόγων, κοινοτικό ιατρείο, αποθήκες και βοηθητικούς χώρους. Κάθε χρήση διαθέτει ανεξάρτητη είσοδο, καθιστώντας το συγκρότημα λειτουργικά ευέλικτο και ενεργειακά αποδοτικό. Η πλατεία στο δώμα οργανώνεται ως δημόσιος χώρος συνάθροισης με σαφή ανάδειξη του μνημείου: γραμμικές χαράξεις που αναπαράγουν τον άξονα της στοάς, φεγγίτης που παραπέμπει στο πηγάδι όπου πετάχτηκαν τα σώματα των θυμάτων, τμήμα κύκλου που “αγκαλιάζει” το μνημείο, καθώς και καθιστικά που διαμορφώνουν χώρο τελετών και εκδηλώσεων μνήμης.
Η νέα διαμόρφωση επιφέρει αναβάθμιση του υπάρχοντος ιστορικού χώρου, αναδεικνύοντας τον συμβολισμό του μνημείου και επαναπροσδιορίζοντας τη σχέση του με τον οικισμό. Το αρχιτεκτονικό έργο δεν περιορίζεται στην υλική κατασκευή, αλλά λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, μετατρέποντας το χώρο της πλατείας σε ζωντανό τόπο μνήμης, εκπαίδευσης και συλλογικής έκφρασης της κοινότητας.
